Tien pleinen die na zonsondergang van gedaante veranderen

Jemaa el-Fna: kringen rond vertellers

Een verteller gebaart naar luisteraars naast restaurantstalletjes op Jemaa el-Fna in Marrakesh.

Bij de ingang van de medina van Marrakesh verandert het driehoekige Jemaa el-Fna na zonsondergang in een eetplek en openluchtpodium. Tussen de restaurantstalletjes vormen mensen kringen rond vertellers, dichters, Amazigh-muzikanten, Gnaoua-dansers en bespelers van de driesnarige senthir. Zo’n kring heet een halqa. De verteller past zijn verhaal met gebaren en improvisatie aan het publiek aan, terwijl luisteraars aansluiten en weer doorlopen.

Sinds de stichting van Marrakesh in de elfde eeuw hoort dit plein bij de culturele kern van de stad. De omringende restaurants en publieke gebouwen vormen de rand; koks, verkopers, musici en luisteraars vullen de ruimte.

Plaça Reial: onder de arcaden

De rechthoekige Plaça Reial ligt achter de nauwe straten van de Barri Gòtic. Neoclassicistische gevels, balkons en halfronde arcaden omsluiten de gietijzeren Drie-Gratiënfontein en twee zesarmige lantaarns van de jonge Antoni Gaudí. Het plein verrees tussen 1848 en 1859 op de plaats van een opgeheven kapucijnenklooster, voor de burgerlijke wereld rond het operahuis Liceu.

Na donker vullen gasten de terrassen onder de bogen. Later verdwijnt een deel van het publiek naar bars, clubs en concertzalen achter de arcaden. Passanten uit de oude stad steken het plein over, eters schuiven aan en nachtelijk publiek zoekt de deuren onder de bogen op.

Piazza Santo Spirito: aperitivo bij de basiliek

Aan de zuidkant van de Arno sluiten ateliers en winkels, waarna trattoria’s, cafés en bars hun terrassen op Piazza Santo Spirito openen. Florentijnen, studenten en bezoekers drinken wijn, bier of een aperitivo rond de achthoekige fontein van grijze pietra serena. In warmere maanden verschijnen er soms markten, kleine concerten of een openluchtfilm.

De sobere, onafgewerkte gevel van Brunelleschi’s laat-vijftiende-eeuwse basiliek staat aan één zijde van het plein. In de dertiende eeuw verzamelden gelovigen zich hier bij het augustijnenklooster. Daarna werd het plein een plek voor handel en buurtcontact in Oltrarno, met markten en ambachtszaken naast restaurants en cafés.

Piazza Bellini: aperitivo tussen oude kerken

Op de autovrije Via Maqueda lopen mensen tijdens de passeggiata langzaam langs winkels en gevels. Een deel van die stroom slaat af naar Piazza Bellini, waar terrassen wijn, spritz en amaro met kleine hapjes serveren.

Het compacte plein draagt een groot stuk Palermo in zich: de Martorana uit 1143, de hoekige Arabisch-Normandische San Cataldo uit 1160 en de barokke Santa Caterina staan dicht naast elkaar. Ook resten van Punische vestingmuren, het Teatro Bellini en de achtergevel van het stadhuis liggen aan het plein. Wandelaars stoppen er voor een drankje, tussen gebouwen die religieuze, civiele en culturele functies samenbrengen.

Taksimplein: door naar de nacht

Taksimplein is na donker vooral een stedelijk verdeelpunt. Mensen spreken af bij het Republikeins Monument en lopen daarna İstiklal Caddesi in, tussen winkels, cafés, straatmuzikanten en de nostalgische tram. In de zijstraten van Beyoğlu en richting Cihangir liggen bars, clubs en meyhanes; sommige hebben live fasıl-muziek.

Taksim begon als Ottomaans waterverdeelcentrum en kreeg in de republikeinse periode de vorm van een ceremonie- en verzamelplaats. Vieringen, herdenkingen en demonstraties vinden er nog steeds plaats. Daardoor kan het gebruik van de open ruimte snel veranderen wanneer er actuele gebeurtenissen zijn.

Hachikō Square: wachten tot het licht groen wordt

Naast station Shibuya trekt het beeld van Hachikō vrijwel altijd fotografen. De Akita wachtte na de dood van zijn eigenaar in 1925 nog jarenlang bij het station; het huidige beeld verving het origineel, dat in 1944 werd omgesmolten. Zo kreeg het stationsvoorplein een vast herkenningspunt voor afspraken.

Enkele stappen verder liggen de vijf oversteekplaatsen van de Scramble Crossing. Bij groen licht waaieren voetgangers in verschillende richtingen uit, waarna de stroom weer stilvalt. Digitale advertenties en verlichte gevels kleuren die herhaalde golven na zonsondergang. Hachikō Square hoort bij een spoorwegwijk die uitgroeide tot een centrum voor mode, jeugd- en uitgaanscultuur.

Plaza de la Trinidad: de kerktrap als zitplaats

Op Plaza de la Trinidad in Getsemaní worden de trappen van de okergele Santísima Trinidad-kerk, stenen randen en stoepranden ’s avonds zitplaatsen. Verkopers brengen arepa’s, empanada’s, bakbananen en bier. Straatartiesten spelen champeta of voeren acrobatiek op, terwijl mensen op en rond het plein blijven praten.

De kerk werd vanaf 1643 gebouwd voor de groeiende wijk buiten Cartagena’s ommuurde stad. Het plein groeide uit tot het kerkelijke en burgerlijke hart van Getsemaní. Arbeiders, vissers en ambachtslieden uit de wijk speelden een rol in de onafhankelijkheidsstrijd van 1811. Feesten, spel en dagelijks samenzijn houden het plein als openbare buurtplek in gebruik.

Het Zócalo: ruimte voor licht en publiek

De Plaza de la Constitución in Mexico-Stad wijkt af van de kleinere horecapleinen. De grote open esplanade krijgt vooral tijdens culturele programma’s een uitgesproken avondfunctie. Bij Luces de Invierno in 2025–2026 stonden er verlichte bomen, ambachtskramen en een concertpodium; voor de kathedraal liep een lichttunnel van 150 meter. Zulke installaties zijn seizoensgebonden en horen niet bij de dagelijkse inrichting.

Onder de bestrating liggen sporen van eerdere versies van het plein. De naam Zócalo verwijst naar de sokkel van een nooit voltooid onafhankelijkheidsmonument, die nog altijd onder het plein ligt. Tijdens evenementen lopen bezoekers tussen podia en lichtwerken, met de monumentale gebouwen aan de randen.

Plaza de Armas: wandelen op 3.400 meter

In Cusco lichten de kathedraal en de kerk van La Compañía de Jesús op boven de kasseien en koloniale balkons. Mensen wandelen langs de randen of eten in cafés en restaurants op balkons en dakterrassen. In Procuradores en Plateros klinkt live Andes- of Latinmuziek uit bars.

Het plein heette in de Incatijd Huacaypata en vormde het ceremoniële en politieke middelpunt van de hoofdstad. Na de Spaanse verovering verrezen kerken op de fundamenten van Incapaleizen. De kathedraal staat op het voormalige paleis van Inca Wiracocha en bevat steen uit Sacsayhuamán. Cusco ligt op 3.400 meter hoogte; de avondkoelte bepaalt mee hoe lang mensen buiten op het plein blijven.

Praktisch voor de tien pleinen

Negen pleinen zijn in beginsel vrij toegankelijk. Buitenlandse bezoekers betalen NPR 1.000 voor het erfgoedcomplex van Kathmandu Durbar Square. Grote evenementen kunnen op het Zócalo, in Shibuya en in Cusco afzettingen of toegangscontroles meebrengen. Op Piazza Bellini zijn straatoptredens zonder versterking toegestaan, terwijl er tot 30 april 2027 een beperking op versterkt optreden geldt. Horeca, voorstellingen en uitzichtpunten kunnen afzonderlijk geld kosten.

Durbar Square: lampen tussen hout en baksteen

Gelovigen brengen offers en luiden bellen tussen de tempels op Kathmandu Durbar Square.

Kathmandu Durbar Square bestaat uit paleizen, binnenhoven en meer dan vijftig tempels rond het oude koninklijke complex Hanuman Dhoka. Pagodedaken rusten op rijk gesneden houten stijlen; tussen de bakstenen gebouwen staan bronzen bellen en stenen beelden. Rond Basantapur werken metaalbewerkers, houtsnijders en beeldhouwers, terwijl gelovigen offers brengen en bellen luiden.

Ook buiten grote feesten blijft dit een rituele plek. Tijdens Indra Jatra vullen gemaskerde dansers en wagenprocessies het plein met muziek. Tijdens Tihar zetten mensen olielampen en mandala’s tussen de tempels. Wie dan vanaf de straat de bakstenen ruimte oploopt, ziet de lampjes onder de donkere lijnen van de pagodedaken.