Murgia

Het landschap lezen

Murgia is een geografische streek, geen stad en geen enkel park. Het gebied beslaat Midden-Puglia en loopt door richting Matera in Basilicata; tussen het hogere noordwestelijke plateau en de sterker bewerkte zuidoostelijke delen verandert het landschap duidelijk.

Kalksteen is het bepalende materiaal. Reken op zacht golvend terrein, blootliggende rots, zinkgaten en grotten, niet op rivieren. In de Alta Murgia snijden droge stenen muren door open substeppe, weiden en graanland. Daartussen liggen geïsoleerde masserie—boerenerven—en jazzi, stenen schapenomheiningen langs oude transhumanceroutes.

Kies het juiste deelgebied

Voor de Murgia die het nauwst met de broodtraditie verbonden is, is Altamura de beste uitvalsbasis. De stad ligt op het noordwestelijke plateau, midden in het agrarische landschap achter Pane di Altamura DOP.

• Alta Murgia: wijde kalksteenhoogvlakte, weiden, karstverschijnselen en landelijke bouwkunst; een groot deel valt binnen het Nationaal Park Alta Murgia.
• Rond Altamura en Gravina in Puglia: het handigste gebied om brood, historische centra en karstlandschappen te combineren.
• Zuidelijke Murgia: het plateau wordt kleinschaliger en sterker bewerkt, met olijfgaarden, wijngaarden en het trullilandschap rond de Valle d’Itria.

Zie het nationale park niet als de hele Murgia: het beschermt een groot, maar begrensd noordelijk deel van het veel grotere plateau.

De band met brood uit Altamura

Pane di Altamura DOP is een direct product van dit boerenland. Het deeg bestaat uit opnieuw gemalen lokale gries van harde tarwe, desem, water en zeezout. Bakkers laten het onder dik katoen rijzen, vormen het tweemaal met de hand en bakken het heet; door de oven aan het einde te openen ontsnapt stoom en droogt de korst stevig op.

Let op de twee traditionele vormen:

• Accavallata: het hoge, gevouwen brood.
• Cappello di prete: een lager brood in de vorm van een priestershoed.

De beschermde naam geldt alleen voor brood dat in Altamura zelf is gebakken. Elders kan brood in dezelfde stijl worden verkocht, maar zonder DOP-aanduiding.

Vervoer en verplaatsen

Dit is een uitgestrekte landelijke streek. Stadscentra zijn bereikbaar met regionale en lokale trein- of busdiensten, maar boerenwegen, zinkgaten en verspreide landelijke plekken op het plateau bereik je veel eenvoudiger met een auto. Kies een stad als basis en gebruik een voertuig voor het buitengebied.

Blijf te voet op gemarkeerde of duidelijk toegestane paden. Droge stenen muren, weiden en akkers horen bij een werkend agrarisch landschap; vrij dwars door het land lopen is geen uitgangspunt.

Beste moment en omstandigheden

In de lente zijn grasland, kalksteen en wilde bloemen het duidelijkst zichtbaar; ook de herfst is geschikt om te wandelen. In de zomer kan de hitte op het open plateau, met weinig schaduw en water, zwaar zijn. Vertrek vroeg, neem genoeg water mee en houd buiten de zomer een warme laag bij de hand: de hogere Murgia kan merkbaar koeler aanvoelen dan de kust.