Mamelodi

Ligging en structuur

Mamelodi ligt aan de oostkant van Pretoria, onder de Magaliesberg. De township ontstond op de boerderij Vlakfontein, die de gemeenteraad van Pretoria in 1945 kocht en in 1953 aanwees als township voor zwarte inwoners. De groei hing direct samen met apartheidspolitiek: families uit onder meer Lady Selborne, Riverside en Eastwood werden hierheen gedwongen.

Het landschap maakt de opzet begrijpelijk. De bergrug vormt de noordgrens; spoor en industrie liggen aan de zuidkant. Mamelodi strekt zich uit over West en East en is geen compacte wijk. Kies daarom een of twee gerichte stops, in plaats van alles te voet te willen aflopen.

Solomon Mahlangu Freedom Square

Bij de toegang tot de township ligt Solomon Mahlangu Freedom Square, de beste plek om Mamelodi’s politieke geschiedenis te begrijpen. Het terrein herdenkt Solomon Mahlangu, de in Mamelodi geboren anti-apartheidsactivist die in 1979 werd geëxecuteerd. Middelpunt is een groot bronzen standbeeld van Mahlangu in militair uniform.

Het plein is ook verbonden met het bloedbad van Mamelodi op 21 november 1985. Veiligheidstroepen doodden toen dertien mensen tijdens een mars naar de aangrenzende gemeentekantoren. Bekijk de herdenkingspaden, fotogalerij en het amfitheater als één burgerlijke ruimte, niet als een snelle fotostop. De Welcoming Wall verwijst in vorm naar de Magaliesberg en bevat muzieknoten.

Muziek: van malombo tot amapiano

De naam Mamelodi wordt vaak uitgelegd als ‘moeder van melodieën’; een andere overlevering verwijst naar het gefluit en de vogelimitaties van Paul Kruger. Muziek is hier in elk geval een wezenlijke lijn.

Malombojazz is Mamelodi’s bepalende traditie. Gitarist Philip Tabane, fluitist Abby Cindi en percussionist Julian Bahula vormden de oorspronkelijke Malombo Jazz Men. Zij brachten Afrikaanse ritmische structuren samen met jazzimprovisatie. Vusi Mahlasela, Thabang Tabane en andere latere artiesten horen bij het bredere muzikale netwerk van Mamelodi.

De hedendaagse clubcultuur verbindt Mamelodi ook met kwaito, Bacardi en amapiano. Amapiano combineert vertraagde houseritmes, jazzy pianofrases, zang in Zuid-Afrikaanse talen en de diepe, gestemde puls van de log drum. Moretele Park is locatie van het jaarlijkse Moretele Park Tribute Concert, doorgaans in augustus en met veel publiek.

Eten en respectvol bezoek

Eten hoort hier bij de dagelijkse handel, niet bij één vast townshipmenu. Zoek naar mogodu—pens in gekruide tomatensaus, vaak met pap—naast braaivlees, langzaam gegaarde potgerechten en stevige broodmaaltijden met chips, ei, worst en achar.

Bestel bij zaken die open zijn, vraag wat er beschikbaar is en reken op bereidingstijd. Mamelodi is een werkende woonwijk, geen decor voor bezoekers. Een lokale gids of gastheer is voor een eerste bezoek nuttig, zeker als je erfgoedplekken met eetadressen of muziek in de avond combineert.