Acht routes waarop aankomen bijzaak is

De Flåmsbana daalt naar het fjord

Passagiers staan bij de Kjosfossen-waterval tijdens een stop van de Flåmsbana.

In Myrdal staat de trein tussen rotsen en open hoogland. Daarna daalt hij in twintig kilometer 866 meter naar Flåm, zonder tandrad of kabel en op veel stukken met een helling van 1 op 18. Arbeiders hakten achttien van de twintig tunnels met de hand uit.

Na elke bocht ligt hetzelfde dal op een andere hoogte. De trein passeert sneeuwgalerijen, de oude Rallarvegen en boerderijen tegen de bergwand; bij Berekvam kunnen treinen elkaar kruisen. Bij Kjosfossen stopt hij kort. Het vallende water stuurt soms nevel over het perron. Verderop keert een tunnel 180 graden in de berg. Rivier en dalbodem komen daarna snel dichterbij. Het fjord ligt beneden, maar de afdaling blijft langer hangen.

De Berninalijn blijft zichtbaar in de Alpen

De Berninalijn ontwijkt de hoofdkam niet met een lange tunnel. De trein klimt van St. Moritz naar Ospizio Bernina op 2.253 meter en daalt daarna af naar Tirano in Italië. Gletsjers, pasmeren en kaal gesteente liggen naast de rails.

Bij Alp Grüm ligt de Palü-gletsjer in beeld. Lager volgen Poschiavo en het ronde stenen viaduct van Brusio, waar het spoor een volledige lus maakt om hoogte te verliezen op een krappe helling. De historische lijn telt dertien tunnels en galerijen, plus 52 bruggen en viaducten. De spoorweg verbond bergnederzettingen die voor de aanleg moeilijk bereikbaar waren. Tegen Tirano maken rotsen plaats voor zachtere hellingen en palmen. De trein laat onderweg gewoon zien hoeveel werk die overgang kostte.

De West Highland Line steekt het veen over

Na Glasgow volgt de West Highland Line de Clyde, Loch Long en Loch Lomond. Bij Crianlarich splitst het spoor; de tak naar Mallaig loopt via Fort William. Vanaf Bridge of Orchy begint Rannoch Moor, een natte, vrijwel onbewoonde veenvlakte waar op delen nooit een weg is aangelegd.

Ingenieurs konden in het diepe veen geen gewone fundering maken. Zij legden het spoor op een mat van kreupelhout. Bij Rannoch staan houten, chaletachtige stationsgebouwen op een eilandperron. Na Fort William volgt het Glenfinnan-viaduct met 21 bogen, waarna lochs, Arisaig, Morar en de vissershaven van Mallaig elkaar opvolgen. De lijn bracht vis en landbouwproducten naar Glasgow. Kleine woonkernen en werkhavens liggen nog steeds langs die oude handelsroute.

De Douro-lijn houdt de rivier vast

Vanuit Porto rijdt de trein eerst landinwaarts. Voorbij Régua ligt het spoor laag naast de Douro, onder wijnterrassen die in smalle treden tegen de hellingen staan. De rails volgen de bochten van het water en wisselen vanaf Ferradosa van oever.

De spoorweg kwam er vanaf 1875 omdat slechte wegen en moeilijke riviervaart het dal afzonderden. Treinen vervoerden mensen, maar vooral wijn. In Pinhão tonen 24 tegelpanelen op het station druivenoogst, landbouwarbeid en plaatselijke gebruiken. Richting Tua worden de hellingen rotsiger. Sinds 1988 eindigt de regionale dienst in Pocinho. De trein zoekt geen snelle doorgang door Portugal. Hij blijft bij de rivier, waar wijnboerderijen, dorpen en vervoer al lang naast elkaar bestaan.

Tussen Kandy en Ella draait het hoogland door

Open ramen en deuren, stations in roze en blauw en verkopers met gesneden guave, mango en gekruide cashewnoten horen bij de trein tussen Kandy en Ella. De verbinding dient ook bewoners van het Sri Lankaanse hoogland.

Vanaf Hatton vullen laag gesnoeide theestruiken de bergkommen. Rond Nanu Oya staan eucalyptus en rododendrons langs de baan, met Elgin Falls vlak bij het spoor. Hoogte, koelte en vocht maken deze hellingen geschikt voor thee. Bij Pattipola bereikt de trein zijn hoogste halte, op 6.225 voet. Scherpe bochten en lage snelheid volgen het reliëf. Britse koloniale bouwers begonnen de lijn in 1864 voor koffie naar de haven van Colombo; na de koffieziekte van 1871 nam thee die rol over. Daarom loopt de baan door een werklandschap, niet langs een aangelegd panorama.

Hurtigruten meet Noorwegen in kadehaltes

Tussen Bergen en Kirkenes bepaalt de kade het ritme. Hurtigruten begon in 1893 als dienst voor post, passagiers en expresvracht. De schepen verbinden nog altijd 34 havens en vervoeren naast toeristen ook lokale reizigers en goederen.

Na Bergen vaart het schip door de beschutte Hjeltefjord, tussen eilanden, scheren en vuurtorens. Bij sommige havens is tijd voor een korte wandeling. Bij andere openen laadkleppen, stappen mensen aan of af en verdwijnt de kade alweer achter de achtersteven. Voorbij de poolcirkel volgen de pieken en vissershavens van de Lofoten. Bij geschikt weer en licht kan de kapitein de smalle Trollfjord invaren, daar keren en langs dezelfde steile wanden terugvaren. Verder noordelijk ligt Finnmark lager en opener. In Båtsfjord en Mehamn blijft de visserij zichtbaar in de werkhavens.

De TranzAlpine verdwijnt onder de hoofdkam

Vanuit Christchurch rijdt de TranzAlpine over de vlakke Canterbury Plains, waar landbouwgrond doorloopt tot de Torlesse Mountains. Na Springfield volgt de trein de Waimakariri-kloof. De gevlochten rivier verschijnt steeds opnieuw tussen kliffen en steile oevers.

Ingenieurs bouwden hier vijftien korte tunnels en vier hoge viaducten. Bij Arthur’s Pass volgt de grote onderbreking: de Ōtira Tunnel, 8,5 kilometer lang en geopend in 1923, voltooide de spoorverbinding met de westkust. Een steilere tandradlijn kon onvoldoende zware vracht verwerken, daarom kozen de bouwers voor deze lange tunnel met een gelijkmatiger helling. Aan de westzijde daalt de trein door rivierdal en inheems bos naar Lake Brunner en Greymouth. Akkerland, kloof, duisternis en nat westkustbos volgen elkaar hier zonder overgangsmuziek op.

Kaartjes, seizoenen en reistijd

Reserveer de Flåmsbana ruim vooruit in de zomer; een enkele rit duurt ongeveer een uur. De Berninalijn rijdt jaarrond, terwijl de Bernina Express naast een vervoerbewijs ook een verplichte plaatsreservering vraagt. Voor Glasgow–Mallaig is reserveren in het hoogseizoen verstandig; de rit duurt ongeveer 5½ uur. Porto–Pocinho rijdt dagelijks, duurt circa 3½ uur en kost €14,80 enkele reis. Voor Kandy–Ella komen gereserveerde plaatsen dertig dagen tevoren beschikbaar. Hurtigruten vaart het hele jaar en bereikt Kirkenes noordgaand na zeven dagen. Boek de TranzAlpine vooraf. Voor de Great Ocean Road passen drie dagen goed; huurauto en overnachtingen vormen daar de grote kostenposten.

De Great Ocean Road volgt de haksporen

Een auto volgt de Great Ocean Road langs de rotswand tussen Eastern View en Apollo Bay.

Vanaf Torquay loopt de Great Ocean Road 242 kilometer naar Allansford. Bij Bells Beach gebruiken surfers de oceaan; sinds 1961 vindt daar jaarlijks een wedstrijd plaats. Daarna begint het stuurwerk. Tussen Eastern View en Apollo Bay kleeft de tweebaansweg 75 kilometer lang aan de rotswand.

Meer dan drieduizend teruggekeerde militairen bouwden de weg tussen 1919 en 1932 met pikhouwelen, schoppen, explosieven en paardenkarren. De weg bood werk en diende als monument voor de Australische gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog. Op enkele rotsvlakken zijn nog sporen van handgereedschap zichtbaar.

Na het bos van de Otways verschijnt de oceaan weer bij Port Campbell. Wind en water maakten hier eerst grotten in de kalksteen, daarna bogen en uiteindelijk losse zuilen; de Twelve Apostles telden overigens nooit twaalf rotsen. Bij Loch Ard Gorge eindigt het asfalt vlak boven de kliffen. Beneden duwt de branding wit de smalle kloof in en trekt over het zand terug.