Op één ademteug: het werk van de haenyeo op Jeju

Een werkdag die met de zee begint

Een haenyeo herstelt naast haar tewak na een duik op adem langs Jeju’s basaltkust.

Een werkdag van een haenyeo heet muljil. Wind, getij, stroming, seizoen en de regels van het visserijdorp bepalen waar en wanneer de vrouwen duiken. Zij noemen hun toegewezen kustzone een zeeveld. Daar kennen zij rotsen, wisselende stromingen en plekken waar schelpdieren en algen groeien.

De voorbereiding begint in een kleedruimte of bij een oude bulteok. Zo'n lage, ronde stenen muur hield de wind buiten; binnen brandde vroeger een vuur waar de vrouwen zich omkleedden en opwarmden. Ze bespraken er ook de visgrond en wisselden duiktechniek uit. Veel dorpen gebruiken nu verwarmde kleed- en badruimten, maar op Jeju staan nog ongeveer zeventig bulteok.

Het materiaal is eenvoudig en doelgericht: een duikpak, bril en vinnen. Een drijfboei, de tewak, geeft steun aan de oppervlakte en draagt een netzak voor de vangst. Met een ijzeren bitchang maakt een haenyeo bijvoorbeeld een abalone los van de rots; met een haak zoekt zij in spleten.

Vanaf de kust zwemmen de vrouwen naar hun werkgebied, of ze gaan er per boot heen. Ze gebruiken geen perslucht en dalen doorgaans tot ongeveer tien meter. Een duik duurt vaak één tot twee minuten. Langs en onder het water liggen donkere basaltrotsen met scherpe, grillige randen. Golven kunnen een duikster tegen het gesteente slaan, haar pak scheuren of snijwonden veroorzaken.

De fluittoon boven het water

Na een afdaling komt een haenyeo bij haar tewak boven. Dan klinkt de sumbisori, een lange, fluitende uitademing. Zij blaast koolstofdioxide uit, haalt snel lucht binnen en daalt na een korte herstelpauze opnieuw af. Dat geluid hoort bij ademhaling en lichamelijk herstel, niet bij een optreden voor publiek.

Onder water zoeken haenyeo onder meer abalone, hoornzeeslakken, zee-egels, zeekomkommers en soms octopus. Ook zeewier, hijiki en agar-algen behoren tot de oogst. Seizoen en dorpsregels bepalen welke soorten zij meenemen. De vrouwen mijden paaiperioden en controleren de maat van hun vangst. Ondermaatse schelpdieren gaan terug in zee.

Aan land sorteren zij de netzakken op soort en maat en laten zij de vangst wegen. De opbrengst van individuele duiken kan verschillen. Dorpen kunnen de oogst en verkoop van bepaalde algen juist gezamenlijk organiseren. Haenyeo ruimen ook afval onder water op en maken rotsen schoon waarop zeewier groeit.

Sanggun houden collega's in het oog

Onder water werkt een haenyeo met haar eigen adem en gereedschap, maar zij duikt niet als eenling. De gemeenschappen onderscheiden hagun, junggun en sanggun: minder ervaren, gevorderde en zeer ervaren duiksters. Sanggun begeleiden collega's en geven kennis van stroming, riffen, weer en soorten door. Samen werken helpt gevaarlijke situaties op het water te voorkomen.

De dorpscoöperatie verdeelt het zeeveld en bepaalt wie toegang heeft, welke methoden zijn toegestaan en wanneer een gebied gesloten blijft. De vrouwen gebruiken bovendien een uitgebreide woordenschat voor verschillende soorten wind. Die kennis helpt bij de beslissing of een afdaling op een bepaalde plek verantwoord is.

De samenwerking groeide uit de economie van het eiland. Op het vulkanische, winderige Jeju combineerden gezinnen landbouw met wat de kust opleverde. Mannen en vrouwen doken aanvankelijk allebei, maar vanaf de zeventiende eeuw namen vrouwen steeds meer duikwerk over. Mannelijke migratie, dienstplicht en zware heffingen op producten als abalone droegen aan die verschuiving bij.

De inkomsten gaven vrouwen thuis vaak meer zeggenschap, terwijl zij ook voor huishouden en kinderen bleven zorgen. In de koloniale periode werd meer vangst buiten Jeju verhandeld. Haenyeo trokken voor seizoenswerk naar andere kusten, ook buiten Korea. Dat leverde inkomsten op, maar maakte hen ook afhankelijk van tussenhandelaren en wisselende prijzen.

Oudere lichamen in een veranderende zee

Het vak blijft zwaar. Herhaalde afdalingen met korte rustpauzes kunnen samengaan met gewrichtspijn, duizeligheid, gehoorverlies, misselijkheid en hoofdpijn. Hogere leeftijd en vermoeidheid hangen samen met zwaardere klachten. Een verkeerde inschatting van de resterende adem kan fataal zijn.

Oudere vrouwen dragen tegenwoordig een groot deel van het werk. Eind 2025 telde Jeju 2.371 actieve haenyeo, tegenover 4.377 in 2015. Van de actieve duiksters was 63 procent zeventig jaar of ouder; 423 vrouwen waren minstens tachtig. Hun inkomen komt uit de oogst en verschilt sterk door vaardigheid, ervaring en de toestand van het zeeveld. Beginnende duiksters bereiken minder diepe plekken en verdienen in hun eerste jaren vaak weinig en onregelmatig.

Nieuwe aanwas komt niet meer vanzelf uit families. Twee haenyeoscholen geven les in ademtechniek, veiligheid, duiken en het ecosysteem van de kust, onder begeleiding van ervaren sanggun. In 2024 traden 27 nieuwkomers toe tot visserijdorpen in Seogwipo; 25 van hen kwamen via zo'n school. Een cursus alleen is niet genoeg. Een beginner moet toegang krijgen tot de plaatselijke coöperatie, in deze zee leren werken en een plek vinden binnen een hechte groep collega's.

Opwarmend zeewater, vervuiling en krimpende visgronden maken de vangst onzekerder. Minder nieuwe duiksters betekent ook minder kansen om kennis tijdens echte werkdagen door te geven.

Leren kijken zonder het werk stil te zetten

Het Jeju Haenyeo Museum in Gujwa behandelt de arbeidsomgeving, het gereedschap, het dorpsleven en de economische betekenis van de duiksters. In Sehwa en Gimnyeong zijn begeleide wandelingen en gesprekken met actieve haenyeo mogelijk. Deelnemers bezoeken plekken zoals stenen schuilplaatsen, heiligdommen en kleedruimten alleen onder begeleiding. Bij het Beophwan Haenyeo Experience Center aan de zuidkust geven ervaren lokale haenyeo lessen in ondiep water. Dat programma staat los van hun gewone oogstwerk.

Een aangekondigde demonstratie is de juiste gelegenheid om duikwerk van dichtbij te zien. Een gewone werkduik volgt wind, golven, getij, oogstregels en de conditie van de vrouwen; zo'n duik vindt niet op verzoek plaats. Bij een werkploeg langs de kust blijft een bezoeker aan de openbare kant en op afstand. De route naar het water moet vrij blijven. Tewak, netten, vangst en gereedschap blijven onaangeraakt. Vraag niemand om een duik, sumbisori of pose te herhalen. Voor portretten en close-ups is toestemming nodig; omkleden, rusten en opwarmen zijn geen fotomomenten.

Museum en programma's in Gujwa

Haenyeo sorteren netzakken op soort en maat aan de basaltkust van Jeju.

Het Jeju Haenyeo Museum staat aan Haenyeobangmulgwan-gil 26 in Gujwa. Het vermeldt openingstijden van 09.00 tot 18.00 uur en sluit op de eerste maandag van de maand. Controleer vooraf het actuele programma van dorpswandelingen, demonstraties en lessen, want het weer kan wijzigingen veroorzaken.

Aan de noordoostkust lopen vissersdorpen, havens en lage vulkanische rotsranden in elkaar over. Bij opkomend water verdwijnt een deel van het basalt onder de zee. Tussen de golven drijft een tewak; een haenyeo komt boven en haar scherpe, lange uitademing snijdt kort door het geluid van het water.