Zes roltrappen tegen de helling van Comuna 13

Een woonwijk tegen de berg

Bewoners gebruiken een overdekte openbare roltrap naast vaste trappen in Las Independencias I, Medellín.

Comuna 13 is geen enkele wijk, maar een verzameling buurten op de westelijke hellingen van Medellín. Veel bewoners kwamen hier terecht door migratie, sociale uitsluiting en gedwongen vertrek voor het Colombiaanse gewapende conflict. Huizen verrezen dicht op elkaar op steil terrein, vaak voordat goede straten en andere voorzieningen de helling bereikten.

Die bouwgeschiedenis bepaalt nog altijd de weg naar de voordeur. Trappen, smalle doorgangen en forse hoogteverschillen verbinden woningen met de lager gelegen stad. De openbare roltrappen liggen in Las Independencias I, waar de helling 35 graden bedraagt. De route volgt geen rechte, lege strook. Ontwerpers moesten tussen steeds verder uitgebouwde huizen door werken; voor de aanleg kocht en sloopte de gemeente 34 woningen.

De zes dubbele roltrapdelen lopen in etappes omhoog. Elke etappe heeft een baan voor stijgers en een voor dalers, en bewoners kunnen op verschillende hoogten in- en uitstappen. Naast de machines liggen de vaste trappen nog altijd op hun plaats. Sinds 2012 beschermen oranje daken van acryl de roltrappen; tussen de delen liggen groenstroken, straatmeubilair en bordessen.

De gemeente opende het complex eind december 2011 als Senderos de Conexión Independencias I. De aanleg diende als dagelijkse voetgangersinfrastructuur, niet als bezienswaardigheid. Tegelijk kwamen er voetpaden, openbare ruimte, twee publieke gebouwen en een uitkijkterras. De roltrappen waren dus één ingreep in een buurt waar ook andere voorzieningen, culturele initiatieven en later nieuwe verbindingen verschil maakten.

Boodschappen omhoog, schooltassen omlaag

Over de volledige route nemen de machines het zwaarste stuk van een klim over ongeveer 350 betonnen treden over. Afhankelijk van het gekozen pad tellen gemeentelijke beschrijvingen tussen 200 en 380 onregelmatige treden. Voor wie met boodschappen, huisraad of een zware tas omhoog moet, scheelt dat een flink deel van de klim.

Voor ouderen, mensen met een beperking en bewoners met zware tassen woog de oude route extra zwaar. De roltrappen maakten hoger gelegen huizen sneller en met minder inspanning bereikbaar. Ook de weg naar werk, school, zorg en andere voorzieningen werd korter. Een bewoner noemde vooral boodschappen en spullen bij een verhuizing als lasten die vroeger moeilijk boven kwamen.

Niet elke voordeur ligt naast een bewegende trede. Bewoners gebruiken nog altijd vaste trappen, paden en hoogteverschillen om het begin van een roltrapdeel of hun huis te bereiken. Ook onderhoud maakt het verschil direct voelbaar. Toen in 2023 enkele delen door slijtage en motorproblemen uitvielen, weken bewoners opnieuw uit naar de gewone trappen; een onderneemster meldde daarbij uitglijpartijen.

De roltrappen maakten een terugkerende fysieke opgave lichter, maar ze maakten de helling niet vlak en veranderden niet heel Comuna 13. Publieke investeringen, buurtorganisaties, kunst en veranderende veiligheidsomstandigheden liepen naast deze aanleg.

Straten met een beladen geschiedenis

De doorgang ligt in openbare ruimte die lang onder dreiging stond. Toen overheidsvoorzieningen en bescherming tekortschoten, oefenden milities, guerrillagroepen en paramilitairen controle uit over terrein en dagelijks leven. Naar school lopen, op straat blijven of een sportveld gebruiken kon daardoor gevaarlijk zijn. Bewoners waren daarbij vooral slachtoffers, nabestaanden en mensen die zich tegen gewapende controle verzetten.

Tussen 2001 en 2003 escaleerde de strijd en nam het gedwongen vertrek binnen Medellín sterk toe. Op 16 oktober 2002 begon Operatie Orión. Meer dan 1.500 leden van veiligheids- en justitiediensten trokken Comuna 13 binnen met gepantserde voertuigen, bewapende helikopters en gemaskerde informanten; na de operatie kwamen meldingen van burgerdoden, gewonden en verdwijningen.

De operatie verdreef guerrillastrijders uit strategische posities, maar beëindigde de illegale macht niet. Het paramilitaire Bloque Cacique Nutibara nam terrein over en pleegde er tot zijn demobilisatie eind 2003 mensenrechtenschendingen. Tegen die achtergrond betekent vrij bewegen meer dan een kortere reistijd. De roltrappen verschenen negen jaar na Operatie Orión, maar zij beëindigden het geweld niet en verklaren het herstel van de buurt niet in hun eentje.

Muurschilderingen langs de doorgang

Lokale makers begonnen rond 2010 met de Graffitour. Met muurschilderingen brachten zij ervaringen met geweld en herinneringen uit de buurt in beeld. Hiphop, rap en breakdance boden jongeren in lokale culturele processen een andere openbare rol dan de gewapende groepen.

Na de opening van de roltrappen konden bezoekers de steile route gemakkelijker afleggen. Rond de bewegende treden kwamen gidsen, galeries, eetgelegenheden, kraampjes, muziekoptredens en verkooppunten voor prints en souvenirs. Gidsen leggen de symbolen op de muren uit en plaatsen beelden van verlies, verzet en herstel in de geschiedenis van de omliggende straten.

In 2025 passeerden bijna twee miljoen bezoekers de roltrappen, naast bewoners die dezelfde machines voor hun gewone verplaatsingen gebruikten. Muziek uit luidsprekers, straatverkoop en groepen bezoekers vullen geregeld de smalle doorgangen. Omwonenden noemen lawaai en opstoppingen als keerzijde.

Voor sommige bewoners leverde de drukte werk of een eigen zaak op. Anderen verloren rust en privacy, terwijl woningen langs de toegangsstraten veranderden in cafés, winkels en gidsenbedrijven. Onderzoek in Las Independencias en Veinte de Julio beschrijft daarnaast hogere huren en voedselprijzen, moeilijker dagelijks verkeer en geleidelijke verdringing van oudere bewoners.

Zelfs de kunst raakt soms uit beeld. In 2026 waren 61 van de 69 muurschilderingen op de route geheel of gedeeltelijk afgedekt door handelszaken. Makers, gidsen en verkopers zoeken naar ruimte voor inkomsten zonder de herinneringsfunctie van de muren kwijt te raken. Lokale verslaggeving verzamelde ook getuigenissen over afpersing van ondernemers, kunstenaars en gidsen door gewapende groepen die meeprofiteren van de toeristische economie.

Praktisch vanuit San Javier

Metro B rijdt naar eindstation San Javier; daar gaan bus 221i en 225i verder tot vlak bij de roltrappen aan Carrera 110 #34CC-115. De openbare route heeft geen entreeprijs en is doorgaans dagelijks toegankelijk van 06.00 tot 18.00 uur. Een rondleiding is niet verplicht. Fooigebaseerde tours hebben geen vaste prijs; betaalde groepsrondleidingen kosten meestal circa 40.000 tot 60.000 Colombiaanse peso per persoon en kunnen vooraf worden gereserveerd.

Boven de oranje daken

De laatste roltraptreden bereiken het openbare bordes bij het Viaducto Media Ladera in Las Independencias.

Na het zesde deel sluit de route aan op het Viaducto Media Ladera en het Balcón de la 13. Vanaf de terrassen ligt Medellín in de zichtlijn. Achter de laatste bewegende treden loopt de vaste trap verder langs de dichtbebouwde helling.