Nyamirambo: handel op de hellingen van Kigali

Biryogo, handel en de groen-witte minaretten

Groen-witte minaretten van de Green Mosque rijzen boven winkels en kleermakers in Biryogo uit.

Nyamirambo behoort tot de oudere delen van Kigali, maar de wijk ontstond onder koloniale druk. Tijdens de Belgische periode plaatsten de machthebbers uiteenlopende Afrikaanse moslims onder de opgelegde noemer ‘Swahili’. In 1937 verhuisden zij deze groep naar het gebied achter het militaire kamp, het huidige Biryogo. Verder zuidelijk lag later Tapis Rouge, waar Franstalige Rwandese ambtenaren woonden.

Die indeling vormde de zuidkant van de Nyarugenge-heuvel. Biryogo werd een dichtbebouwde woon- en handelsbuurt naast het militaire terrein. De koloniale categorie omvatte Rwandese moslims, bekeerlingen en migranten met verschillende achtergronden. In het jonge Kigali werkten en handelden ook Swahili-sprekende Afrikanen, Afro-Arabieren, Omani’s en Indiërs.

Handel en geloof bleven naast elkaar bestaan. Moslims uit handelsnetwerken tussen de Oost-Afrikaanse kust en het binnenland vestigden zich in Nyamirambo. Winkels, ambachten en kleine dienstverlening boden er werk. De groen-witte minaretten van de Green Mosque markeren die geschiedenis. De moskee is een gebedshuis tussen winkels, kapsalons en kleermakers.

Na 1994 veranderde de bevolking opnieuw. Terugkerende Rwandezen en nieuwkomers uit onder meer Congo, Burundi en Oeganda droegen bij aan de groei van ateliers, garages en andere kleine bedrijven. Tijdens de genocide tegen de Tutsi boden veel moslims onderdak in woningen en moskeeën. Ook namen sommige moslims deel aan het geweld. Archieven en getuigenissen laten daarom geen eenvoudig heldenverhaal toe.

De markt op de rand van de helling

Nyamirambo bestaat uit woonstraten en handelsstraten, met vooral vrijstaande huizen van één verdieping en enkele middelhoge winkelgebouwen. In dichtbebouwde delen staat weinig straatgroen. De zon en de hellende wegen bepalen het lopen door de wijk.

Biryogo vormt een belangrijke handelskern. De oudste straten liggen in een raster; verderop loopt de bebouwing door over de hellingen. De markt staat op de rand van een plateau en de steile flanken, iets terug van een grote ringweg.

Baksteen en golfplaat vormen de markthal. Een centraal platform deelt binnen de kramen met groente en fruit in. Houten hokjes voor vervaardigde goederen staan eromheen, met looppaden langs de randen.

Rond de markt gaat textiel van hand tot hand. Handelaren verkopen bedrukte kitenge, tweedehandskleding, gebruikte elektronica en handgemaakte leren schoenen. Kleermakers verwerken de gewaxte katoenen stof in kleine kiosken, tussen klossen garen en stapels textiel. Bij de veiling van tweedehandskleding staan bieders rond een platform.

Stof kiezen, meten, knippen en naaien vormen samen een dagelijkse productieketen. Rwandese, Senegalese en Congolese kleermakers werken daarin naast elkaar. Herstelwerk, maatkleding en doorverkoop bedienen niet alleen passanten, maar ook de wijk.

Melkbars, chapati en werk op straat

Kappers, monteurs, marktverkopers en kleine eetgelegenheden vullen de ruimte tussen de textielzaken. Nyamirambo trok ondernemers uit Rwanda, Congo, Burundi, Oeganda, Tanzania en Senegal. Hun winkels en ateliers tonen de regionale verbindingen die al langer bij de wijk horen.

Melkbars zijn eenvoudige zaken waar verse koemelk warm en gestoomd wordt geschonken, soms met cacao, honing of thee. Keukens verkopen ook hele gegrilde tilapia met ui en kruiden, lokaal bekend als big fish. De markt levert ingrediënten aan eetgelegenheden in de buurt.

In een autovrije voetgangerszone bakken verkopers verse chapati. Motorclaxons, afdingen en de oproep tot gebed bij de Biryogo-moskee horen op verschillende plekken bij het openbare geluid. Winkels in deze oude handelsbuurt blijven vaak langer open dan elders in Kigali.

Muurschilderingen van Kurema Kureba Kwiga brengen werk van professionele Rwandese kunstenaars op muren in de wijk. Kleine podia, opnamestudio’s, radiozenders en bars bieden daarnaast ruimte aan artiesten die met hiphop en reggae werken.

Van lesgroep naar naaicoöperatie

Het Nyamirambo Women’s Center begon eind 2007 met achttien vrouwen uit de wijk. Drie oprichters konden niet lezen of schrijven. De groep gaf daarom eerst elkaar thuis les. Later gebruikten de leden ruimtes van lokale instanties; een donatie maakte in 2008 de huur van een eigen lesruimte mogelijk.

Het centrum biedt gratis onderwijs en beroepsopleiding aan vrouwen die betaald onderwijs niet kunnen bekostigen. De lessen omvatten alfabetisering, Engels, computerbasisvaardigheden, naaien en handwerk. Er zijn ook opleidingen in kapperswerk en bijeenkomsten over gezondheid, voeding, vrouwenrechten en gendergerelateerd geweld.

De bibliotheek heeft boeken in Kinyarwanda, Engels en Frans. Kinderen uit de buurt nemen er deel aan middagactiviteiten.

In 2013 startte het centrum Umutima, een naaicoöperatie. Umutima betekent ‘hart’ in het Kinyarwanda. Naaisters maken van kitenge kinderkleding, accessoires en woonartikelen. De verkoop betaalt lonen en arbeidsvoorwaarden en ondersteunt de lessen en andere programma’s.

Tegenover het centrum aan KN 7 Avenue ligt Stitch of Hope, een afzonderlijk atelier dat tassen, kussens en jassen met de hand snijdt en naait. De onderneming leidt vrouwen op in het naaivak. De straat brengt zo winkel, opleiding en productie dicht bij elkaar, zonder dat deze werkplaatsen dezelfde organisatie vormen.

Een wandeling met het Women’s Center

De wandelingen van het Women’s Center beginnen met een korte les Kinyarwanda. Lokale gidsen gaan langs een kapsalon, een kleermaker, twee moskeeën en een werkplek waar cassavebladeren worden gestampt. Bij de kookactiviteit kopen deelnemers ingrediënten op de markt en bereiden zij zes gerechten op houtskoolfornuizen. Het centrum organiseert ook workshops sisalmanden vlechten.

De inkomsten uit deze activiteiten dragen bij aan de lonen van naaisters, lessen, de bibliotheek en kinderactiviteiten. De routes volgen werkplekken, gebedshuizen en markten die al deel uitmaken van het dagelijks gebruik van Nyamirambo.

Praktisch

Een straat in Biryogo klimt naar de markt met baksteen en golfplaat in Nyamirambo.

Nyamirambo ligt ongeveer twee kilometer ten zuidwesten van centraal Kigali. Een taxi kost volgens een actuele routeplanner circa US$3 tot 5; spreek de prijs vooraf af. Nyamirambo Market staat dagelijks vermeld van 06.00 tot 20.00 uur. Het Women’s Center ligt in House 22 aan KN 7 Avenue, op de hoek met KN 132 Street, en opent maandag tot en met zaterdag van 09.00 tot 17.00 uur. Op de laatste zaterdag van de maand, tijdens Umuganda, opent het om 12.00 uur. Voor wandelingen en workshops is vooraf contact nodig via +250 782 111 860 of nwcoffice.kigali@gmail.com. Vraag bij het boeken naar de actuele prijs.

Vanaf het stratenraster van Biryogo helt de weg verder naar de markt. Bakstenen muren en een dak van golfplaat staan op de rand van het plateau. Binnen beginnen smalle paden naast het centrale platform, waar groente en fruit per soort liggen en houten verkoopruimtes de hal begrenzen.