La Merced werkt door tot op de rijbaan

Een markt zonder duidelijke rand

La Merced ligt aan de oostrand van het historische centrum van Mexico-Stad, maar past niet binnen de muren van één marktgebouw. Hallen, annexen, opslagplaatsen, winkelpuien en straatkramen vullen samen vrijwel de hele zuidoosthoek van het centrum. De Nave Mayor vormt de grootste overdekte kern. Daarbuiten loopt de handel door over de brede stoepzone, de banquetón, en door straten als Rosario, Adolfo Gurrión en General Anaya. Plaza Alonso García Bravo, Anillo de Circunvalación en de metro-ingang in de hoofdhal maken deel uit van hetzelfde werkterrein.

Die spreiding heeft oude wortels. Toen de koloniale stad groeide en de vroegere lagune bij Tlatelolco haar functie verloor, lagen hier aanlegplaatsen met verbindingen naar landbouwgebieden in het oosten en zuiden. Via Roldán kwamen onder meer groente en andere waren de stad binnen. Het vervoer over water verdween, maar opslag, verkoop en doorvoer bleven in deze buurt.

De naam La Merced verwijst naar het Mercedariërklooster waarvoor aan het eind van de zestiende eeuw vier percelen werden samengevoegd. Na de hervormingswetten en de sloop van de kerk in 1862 bleef het kloosterpand staan, tussen Talavera, Uruguay, Jesús María en Plaza Alonso García Bravo. Op het voormalige kloosterterrein verrees in 1880 een ijzeren markthal. Al snel verschenen opnieuw vaste en losse kramen in de omliggende straten.

Dozen van voertuig naar verkoopbank

De handel begint niet wanneer een klant iets aanwijst. Bestelwagens, pick-ups en vrachtwagens brengen verse producten, vlees, vis en zuivel naar straten, parkeerterreinen en bodegas rond het complex. Veel groente en fruit passeert eerst de Central de Abasto in Iztapalapa. Handelaren kopen daar zelf in of laten gespecialiseerde vervoerders leveren. Vlees voor de Nave Menor komt onder meer via de markten 20 de Noviembre en San Juan Pantitlán.

Vanaf het lospunt nemen diableros en carretilleros het over. Zij zetten dozen en balen op een metalen tweewielige steekwagen, de diablito, en brengen de lading naar een kraam, winkel of opslagplaats. Sommige handelaren vervoeren hun eigen voorraad. Anderen huren een drager in. Eén partij loopt zo van voertuig naar straatrand, per kar naar een lokaal en daarna naar de toonbank of straatkraam.

Een diablero stuurt een geladen diablito van een bestelwagen naar een kraam in La Merced.

Veel goederen worden op de openbare weg gelost. Tijdelijke en semi-vaste kramen gebruiken ook ruimte die oorspronkelijk voor laden en lossen diende. Straatverkopers verplaatsen hun waar vaak met steek- en handkarren; sommigen nemen goederen met het openbaar vervoer mee naar hun verkoopplek.

Voetgangers delen stoep en rijbaan met koopwaar, geparkeerde voertuigen en passerende diableros. Een kraam kan vanaf de gevel tot aan de stoeprand reiken. Dan blijft voor een kar, een lader en iemand die boodschappen doet alleen een smalle doorgang over. Laden en lossen gebeurt er naast verkoop, parkeren en zwaar verkeer.

Beton boven fruit, vlees en chili’s

Het huidige marktcomplex opende in 1957, oostelijker dan de oude ijzeren hal. Architect Enrique del Moral ontwierp een reeks gespecialiseerde marktruimten. De circa vierhonderd meter lange Nave Mayor kreeg groente, fruit, peulvruchten, zaden en gedroogde chili’s. De Nave Menor huisvest vlees, vis, zuivel en kruidenierswaren. Bloemen, bereide gerechten, snoep en huishoudelijke artikelen kregen eigen hallen of annexen.

Opeenvolgende gewelven van gewapend beton overspannen de lage rijen kramen. De schaaldaken en roosterwanden brengen daglicht en ventilatie in de kolomarme hal. Bij de opening had het complex brede laadperrons en voorzieningen om voedsel vóór verkoop te wassen en te ontsmetten. Verkoopgangen en laadzones lagen dus vanaf het begin dicht naast elkaar.

Een diablero duwt een geladen steekwagen langs groentekramen in de Nave Mayor van La Merced.

Anillo de Circunvalación snijdt als brede verkeersas door het oudere stadsweefsel. Langs de weg staan gebouwen met winkels en opslag op straatniveau en woningen erboven. Daarachter liggen onregelmatige bouwblokken, smalle straten en voormalige vecindades rond langgerekte binnenplaatsen. In Talavera staan art-decobalkons naast het klooster met cantera-zuilen; Casa Talavera heeft een gevel van rode tezontle.

De Central de Abasto nam in 1982 een groot deel van de grootstedelijke groothandel over. La Merced bleef een verkooppunt en distributieplek voor huishoudens, restauranthouders, koks en wederverkopers uit de metropool en andere deelstaten. Het complex telde in 2022 meer dan vierduizend handelszaken. Bereiders van maaltijden kopen hun ingrediënten vaak weer bij handelaren in dezelfde marktbuurt.

Schoonmaken tussen handel en afval

Na het uitpakken en verwerken blijven karton, verpakkingen en organische resten achter. Vuilniswagens komen dagelijks, maar marktkooplieden melden dat zij niet al het afval kunnen meenemen. Zakken en ophopingen blijven dan bij laadbakken, op hoeken en rond afvoerputten liggen. Bij een verstopping kan water op straat blijven staan.

In de vleesmarkt krijgt schoonmaak een zwaardere vorm. Vet en organisch afval komen in leidingen terecht. In de tweede Nave Menor ontstoppen en reinigen locatarios die afvoeren zelf om blokkades te voorkomen. In augustus 2026 overleed een slager terwijl hij een afvoer reinigde; de toedracht werd onderzocht.

Schoonmaak staat hier niet los van de verkoop. Dezelfde stoep dient als losplaats, doorgang, etalage en verzamelplek voor afval. Een vaste winkel verkoopt vanuit het pand. Een tijdelijke kraam schuift de gevelzone naar buiten. Langs beide rijdt een diablero met nieuwe voorraad, terwijl zakken van een eerdere levering aan de rand blijven staan.

Aankomst in de Nave Mayor

De metro-ingang ligt in de Nave Mayor zelf. Wie daar boven komt, staat direct tussen de kramen. Boven de lage verkooprijen volgen betonnen gewelven elkaar over honderden meters. Op vloerniveau rijdt een diablero met een metalen kar langs voorraad en toonbanken.