Hoe Zealandia inheemse vogels terugbrengt naar Wellington

Van waterreservoir naar beschermd dal

Vrijwilligers inspecteren Zealandia’s roofdierwerende hek in het voormalige waterwingebied van Wellington.

Zealandia is geen stuk oerbos dat toevallig tussen de buitenwijken bleef staan. Māori gebruikten Kaharore, de oorspronkelijke naam voor Karori, als seizoensgebonden voedselgebied. De naam betekent ‘plaats van vele vogelstrikken’. Het bos leverde onder meer kākā en kererū, terwijl de Kaiwharawhara-stroom vis en kōura gaf. Vanaf de jaren 1840 kapten en verbrandden kolonisten grote delen van het bos voor landbouw. Op de steilste hellingen bleef begroeiing staan.

Daarna leverde het dal water aan de groeiende stad. Een aarden dam uit 1878 en een betonnen dam uit 1908 stuwden het water op. Toen de bovenste dam in 1991 buiten gebruik raakte, lag er een groot dal waarin bos al terugkeerde. Jim en Eve Lynch werkten begin jaren negentig een plan uit voor de terugkeer van inheemse vogels. Dat plan leidde in 1995 tot de Karori Sanctuary Trust en in 1999 tot Zealandia, een ecosanctuary van 225 hectare.

De omheining maakte die terugkeer mogelijk. De gebogen kap houdt klimmende dieren tegen, ingegraven gaas stopt gravers en fijnmazig raster blokkeert vrijwel alle andere indringers. Vrijwilligers lopen de hele perimeter na op roest, schade en gaten. Een zwakke plek kan ratten of hermelijnen toegang geven.

Medewerkers en vrijwilligers verwijderden vervolgens dertien ingevoerde zoogdiersoorten uit het dal, waaronder ratten, katten, possums, marterachtigen, egels en konijnen. De laatste possums en egels verdwenen eind 1999, het laatste konijn in 2000. Possums aten daarvoor naar schatting jaarlijks 400 ton plantenmateriaal. Zonder die vraat konden noordelijke rātā, kōtukutuku en kohekohe weer groeien.

Een jong bos langs twee reservoirs

De waterwinning en de houtkap zijn nog zichtbaar in het bos. Uitheemse dennen vormen op enkele plekken een hoge kroonlaag, waar kākā en kārearea verblijven. Zealandia vervangt de dennen geleidelijk door inheemse podocarpen. Achterblijvende stammen krijgen onder meer nestholten voor kākā.

Een jong bos heeft weinig oude bomen met natuurlijke holten. Langs Lake Road laten kijkkasten met modeleieren zien waarom nestkasten voorlopig nodig zijn. Kākā en hihi gebruiken zulke kunstmatige broedplekken; medewerkers volgen eieren en jongen zonder bezoekers naar actieve nesten te sturen.

De hoofdroute loopt langs Roto Kawau, het lage reservoir. Verderop gaat de Round the Lake Track rond Roto Māhanga, over beekjes en langs zicht op de Upper Dam. Bij een voederplek langs deze route kunnen hihi en korimako verschijnen. Wie op een bankje stil blijft zitten, laat de vogels zelf tussen de takken en het water bewegen.

Kākā boven het pad, tīeke tussen de bladeren

De kākā laat zien hoe een herintroductie verder kan reiken dan het hek. Deze grote olijfbruine bosparkiet heeft een lichte kruin, een karmozijnrode buik en oranjerode ondervleugels. Nadat de soort ongeveer een eeuw uit de omgeving was verdwenen, zette Zealandia in 2002 veertien jonge vogels uit. Nu zijn kākā ook geregeld in centraal Wellington te zien.

In het dal kan een schelle roep de vogel verraden. Ook stukjes schors en zaden vallen soms tijdens het foerageren naar beneden. Langs Lake Road en bij de dennen aan de noordkant vliegen kākā soms laag over het pad. Ze hangen geregeld ondersteboven aan een tak om te eten.

Lager bij de grond zoekt de tīeke naar ongewervelden. De glanzend zwarte vogel heeft een koperbruin zadel over zijn rug en oranjerode lellen bij de snavel. In 2002 kwamen 39 tīeke van Tiritiri Matangi naar Zealandia. Paren en familiegroepjes zoeken tussen bladstrooisel, rottend hout en losse schors. Hun scherpe tee-ke-ke-ke klinkt soms boven het geritsel uit.

Een pīwakawaka volgt soms een foeragerende tīeke en grijpt de insecten die uit het strooisel ontsnappen. Blijf bij zulke bewegingen op het pad en wacht. Dichterbij lopen geeft zelden beter zicht en verstoort de vogels wel.

Hihi in de takken, takahē op het gras

De hihi verdween meer dan een eeuw geleden van het vasteland en keerde in 2005 door uitzetting terug in Zealandia. Mannetjes hebben een zwarte kop, witte oorpluimen en een gele band over nek en schouders. Vrouwtjes en jonge vogels zijn grijsbruin. Beide hebben witte vleugelstrepen.

Hihi bewegen snel door de middelhoge en hoge takken. Hun staart staat vaak rechtop en flikkert tijdens het bewegen. De hoge, scherpe roep bezorgde de soort de Engelse naam stitchbird. Langs Beech, Discovery, Round the Lake en Turbine Track staan suikerwaterstations die de populatie tijdelijk ondersteunen, omdat het jonge bos nog niet alle voedsel- en nestplekken biedt.

De takahē vormt een fors contrast. Deze niet-vliegende vogel heeft blauwgroene veren, zware poten en een dikke rode snavel die doorloopt over het voorhoofd. De soort gold als uitgestorven tot de herontdekking in 1948. Sinds 2011 leven takahē in Zealandia.

Ze eten geregeld op de grasvelden in de Upper Valley en kunnen langs de randomheining, bij Te Māhanga Track en op het gazon bij Tūī Terrace verschijnen. De vogels zwerven ruim rond, dus een waarneming is nooit zeker. Hun roep klinkt als een piepende schommel.

Kijken zonder een vogel op te jagen

De dubbele toegangspoort markeert de grens van het beschermde dal. Bij de ingang controleren bezoekers tassen en zakken op zaden en ongewenste dieren. Binnen blijven zij op de paden en geven zij vogels ruimte. Afsluitingen kunnen broedplaatsen beschermen. Flitslicht en drones zijn niet toegestaan.

Voer geen vogels, ook niet als een kākā belangstelling toont voor eten. Menselijk voedsel kan vogels ziek maken. Noten, fruit en suikerwater trekken buiten het reservaat vogels naar één plek, waardoor ziekte en predatie meer kans krijgen. Inheemse bomen en struiken bieden voedsel en dekking zonder dieren aan een voederplek te binden.

Laat ook veren, bessen, bladeren en takjes liggen. Vogels gebruiken ze als voedsel of nestmateriaal. Wie een tīeke of takahē ziet, wacht stil en houdt afstand in plaats van het dier te volgen of in te sluiten.

Kākā buiten de omheining

Kākā, kākāriki, tūī en kererū verschijnen inmiddels in parken, reservaten en tuinen in Wellington. Tīeke, toutouwai en pōpokotea blijven buiten Zealandia veel schaarser en leven vooral in bosreservaten vlak bij de omheining, waar ingevoerde zoogdieren hun vestiging nog steeds beperken.

Kākā vliegen buiten het hek niet alleen rond, ze broeden er ook. Een geringde vogel die in 2015 als jong in een nest buiten Zealandia werd gevolgd, broedde tien jaar later zelf in een oude hīnau in Ōtari-Wilton’s Bush. Kākā trekken schors van bomen om sap te bereiken. Daarbij beschadigen ze vooral grote, vrijstaande bomen en uitheems naaldhout.

Praktisch

Zealandia is dagelijks open van 9.00 tot 17.00 uur, behalve op eerste kerstdag; de laatste toegang is om 16.00 uur. Internationale bezoekers betalen NZ$39 per volwassene en NZ$18 voor kinderen van 5 tot en met 17 jaar. Jongere kinderen gaan gratis naar binnen. Voor zelfstandig bezoek is vooraf reserveren niet nodig en een kaartje blijft twee opeenvolgende dagen geldig. Het dal heeft ruim 32 kilometer aan paden, van vlakke routes tot steile onverharde trajecten. Controleer voor vertrek de padmeldingen: na regen kunnen paden modderig zijn of tijdelijk sluiten.

Boven de oude dam

Bezoekers lopen boven de Upper Dam en kijken uit over de reservoirs richting Wellington.

Voorbij de Upper Dam lopen paden omhoog. Vanaf de hogere delen ligt het herstellende dal onder de stad. Beneden staan de reservoirs tussen jonge inheemse bomen. Daarboven kan een kākā met rood onder de vleugels over de rand van het dal naar Wellington vliegen.