Van de visbank naar Afurada

Tussen ijs, bloemen en broodlucht

De ochtend begint op de begane grond van Mercado do Bolhão, tussen kratten, boodschappentassen en natte werkbanken. Verkopers vullen de stapels groente en fruit aan. Vis ligt op ijs. Bloemen staan in emmers en een slijper werkt tussen de kramen. Rond de banken nemen gietijzeren roosters het smelt- en spoelwater mee.

Warme broodlucht, verse bloemen en vis mengen zich in de hal. Verkopers roepen hun waren aan. Bij de visbanken bespreken klanten hun aankoop. De stemmen dragen verder dan welke achtergrondmuziek ook. Onder de metalen overkappingen blijft het licht zacht en laag. Op het binnenplein en langs de open galerijen valt daglicht op graniet, beton, gietijzer, hout, leisteen en zink. Een metalen loopbrug loopt op twee niveaus door de open ruimte.

Dat licht legt het werk bloot. Iemand schuift een krat naar voren. Een doek gaat over een bank. Een klant stopt boodschappen in een tas. De handelingen volgen elkaar zonder opsmuk op. Bolhão werkt nog steeds als markt, ook na de restauratie van het gebouw.

De markt uit, het graniet op

Via de oostelijke uitgang aan Rua Formosa loopt de route naar Rua de Sá da Bandeira en Praça da Batalha. Buiten nemen winkeldeuren, leveringen en voetstappen het ritme van de markt over. Het graniet blijft onder de zolen. De straat helt al voordat de afdaling echt begint.

Vanaf Batalha voeren Rua de Cimo de Vila en Rua Chã naar de Sé-wijk. De straten worden smaller. De huizen schuiven dichter naar elkaar toe. In de oude stegen hangen waslijnen voor ramen en gevels; uit woningen komen gesprekken, kinderstemmen en geluiden uit keukens.

Wasgoed hangt boven de doorgang, soms zo laag dat een hemd of laken haast deel van de straat wordt. Kleine eetgelegenheden en woningen delen hier dezelfde nauwe ruimte. Na regen kan het gepolijste graniet glad worden. Stevige zolen zijn dan nuttiger dan nette schoenen.

Verkopers werken naast vis op ijs in Mercado do Bolhão in Porto.

Via Largo da Pena Ventosa volgt de lange Escadas dos Guindais naar Ribeira. De trap verbindt de hoge stad met de rivier en krijgt de hele dag voetverkeer te verwerken. Tussen muren, daken en openingen verschijnt steeds een ander stuk van Ponte Luís I. Schoenzolen tikken op de treden. Stemmen gaan omhoog langs de gevels en verdwijnen weer achter een hoek.

Waar de straat openbreekt

Onderaan sluiten Rua da Ribeira Negra en Rua da Fonte Taurina aan op de kade. De besloten stenen ruimte wijkt daar voor de Douro. Langs Cais da Ribeira staan kleine eetgelegenheden onder een gevelwand van ramen, balkons en waslijnen.

Aan het water krijgt de wind vrij spel. De huizen van Porto vormen vanaf de oever een oplopende wand van smalle gevels en terracottadaken. Gesprekken, bestek en voetstappen mengen zich met het voortdurende geruis van de kade. De geluiden blijven niet meer tussen twee straatmuren hangen.

In de namiddag raakt de zon de gevels langs de rivier. Later kleuren ijzer, pleisterwerk en water goud en amber; de bruggen tekenen donkerder af tegen de lucht. Kleine golven breken het licht in korte strepen. Het water legt de afstand tussen beide oevers bloot. Vanaf de kade is goed te zien hoe de stad tegen de helling omhoog is gebouwd.

Stroomafwaarts ligt Afurada aan de zuidelijke, linker oever als een lage strook tussen de Douro en de helling. Het dorp heeft een bijna regelmatig raster van straten en huizen, met de rivier aan één kant. Daar staat geen tweede hoge gevelwand tegenover Porto. Lage huizen, een vissershaven en drooglijnen bepalen het beeld.

Lage huizen, hoge waslijnen

Na de oversteek verandert de schaal direct. In Afurada staan gekleurde huizen aan smalle straten. Veel voordeuren komen rechtstreeks uit op de stoep. Planten, bezems, teilen, emmers, tafels, banken en stoelen staan tegen de gevels of vlak voor de deur. Huiselijk werk blijft zichtbaar op straat.

Vissers herstellen netten naast kleine boten en opgerolde touwen in de vissershaven van Afurada.

De geur komt niet alleen uit eetzalen. Op trottoirs roosteren bewoners vis boven houtskool. Rook glijdt langs de gevels en mengt zich met gesprekken, de nabijheid van de vismarkt en de zilte lucht van de rivier. Een grill, een pan en een paar stoelen nemen weinig ruimte in. Voor wie passeert, blijft soms slechts een smalle strook tussen tafel en stoeprand over.

Bij het openbare washuis liggen wastanks en drooglijnen dicht bij elkaar. Kleding wordt er nog met de hand gewassen en buiten gedroogd. Zeep en bleekmiddel geven de lucht een scherpe, schone geur. De lijnen voor de bassins horen bij verschillende families. Hemden, lakens en donkere broeken bewegen boven de straat. Verderop stijgt opnieuw houtskoolrook op.

Aan de waterkant gaat het werk door. Vissers onderhouden boten en herstellen netten in de haven. Langs Rua da Praia worden netten gerepareerd. Touwen en lijnen liggen tussen de kade en de kleine vissersboten, opgerold of strakgetrokken waar ze nodig zijn. Het geschilderde hout draagt strepen van water en dagelijks gebruik.

Praktisch

Mercado do Bolhão is maandag tot en met vrijdag open van 08.00 tot 20.00 uur en zaterdag van 08.00 tot 18.00 uur; op zon- en feestdagen is de markt gesloten. De toegang is gratis en voor een gewoon bezoek is geen reservering nodig.

Bij de kade van Afurada eindigt het stratenraster aan de Douro. De lage zon trekt een lange baan over het water. Een touw spant zich naast een boot, die met een korte tik tegen de stenen rand komt.