Ouagadougou houdt de filmrollen draaiende

Guirlandes tussen de rotondes

Vlak voor FESPACO 2025 hingen festivalguirlandes boven de route tussen de rotonde des Cinéastes, de rotonde van de Verenigde Naties en Place des Femmes. Stadsbussen, reclamepanelen, radio en televisie droegen beelden en aankondigingen van het festival. Op 25 en 26 februari stonden rijen voor de kassa’s van Ciné Burkina, Ciné Neerwaya en het Institut français. Elders verschenen een openluchtscherm, concertpodia, ambachtsstands en de professionele filmmarkt MICA in het stadsbeeld.

Dat tijdelijke schouwspel begon in Ouagadougou. Een kring cinefielen en filmprofessionals organiseerde hier van 1 tot en met 15 februari 1969 het Premier Festival de cinéma africain de Ouagadougou. Louis Tombiano, Alimata Salembéré, Ousmane Sembène en Hamidou Ouédraogo behoorden tot de initiatiefnemers. Zij wilden films van Afrikaanse makers tonen aan publiek op het continent. Die keuze had gewicht in de jaren na de onafhankelijkheid, toen koloniale verhoudingen nog sterk bepaalden welke beelden productie en verspreiding bereikten.

De eerste editie kende geen competitie; vertonen en ontmoeten stonden voorop. Een regeringsdecreet gaf het festival in 1972 een vaste status, startte de competitie en voerde de Étalon de Yennenga in. Sinds 1979 keert FESPACO om de twee jaar terug. MICA volgde in 1983 als markt voor uitwisseling en verkoop, de Cinémathèque africaine in 1989 als bewaarplaats voor filmisch erfgoed. Daarmee kreeg de biennale in Ouagadougou adressen die ook tussen twee edities werk opleveren.

Van de Place des Cinéastes naar het filmarchief

Op de Place des Cinéastes kreeg die geschiedenis in 2023 een plek in de openbare ruimte. FESPACO begon er met een libatie voor overleden filmprofessionals, gevolgd door een processie naar het festivalhoofdkwartier. Die ochtend onthulde de organisatie bij de Colonne des Étalons aan avenue Mgr Thévenoud een beeld van Oumarou Ganda, de eerste winnaar van de Étalon de Yennenga in 1972.

Het hoofdkwartier staat aan de rand van de Kadiogo in sector 2. Het R+1-gebouw opende in 2005 en heeft 24 kantoren en een vergaderzaal. Het beëindigde 32 jaar waarin de festivalorganisatie steeds van onderkomen wisselde. Tijdens FESPACO 2023 stonden hier de paviljoens van MICA en vonden debatten, professionele bijeenkomsten en netwerkavonden plaats. In 2025 stond er elke festivalavond een film geprogrammeerd.

Medewerkers digitaliseren filmrollen en catalogiseren foto’s bij de Cinémathèque africaine de Ouagadougou.

Bij het hoofdkwartier bewaart de Cinémathèque africaine de Ouagadougou meer dan achtduizend film- en audiovisuele werken, van 16- en 35mm-film tot video en digitale bestanden. Twee teams inventariseerden in 2022 filmrollen, VHS-banden, dvd’s, harde schijven, affiches, foto’s en scenario’s. Tijdens een atelier in 2025 digitaliseerden medewerkers zestien films op veertig rollen en voorzagen zij meer dan twaalfhonderd foto’s van bijschriften en classificaties. Hier liggen dozen, rollen en harde schijven achter het programma van de volgende editie.

Ciné Neerwaya: zaal, handel en vakmanschap

Ciné Neerwaya laat zien hoe een bioscoop meer kan doen dan een plek op het festivalschema leveren. Frank-Alain Kaboré ontwierp en bouwde de zaal in 1986 op verzoek van Thomas Sankara, toen FESPACO extra zaalruimte nodig had. De naam betekent ‘de schoonheid is gekomen’; ronde vormen en FESPACO-schilderingen bepalen het uiterlijk.

Rodrigue ‘Rakis’ Kaboré, zoon van de bouwer, nam het beheer in 2000 over. Hij combineerde zaalexploitatie met distributie en productie. De toeloop voor Buud Yam van Gaston Kaboré, winnaar van de Étalon de Yennenga in 1997, bracht hem ertoe meer Burkinabè films en producties uit andere Afrikaanse landen te zoeken en te verspreiden. Later hielp hij films voor vertoning in de zaal financieren. Kaartverkoop, programmering en productie lagen hier dus dicht bij elkaar.

Neerwaya behield in 2021 nog de oorspronkelijke stoelen en bood toen plaats aan meer dan duizend bezoekers. Voor FESPACO 2023 kregen zaal en techniek een opknapbeurt; daarna telde de bioscoop achthonderd klapstoelen. Ook in 2025 bleef Neerwaya een van de vier grote filmzalen van het festival.

Ciné Burkina vervult een vergelijkbare rol in een ander deel van de stad. De zaal kreeg in 2023 nieuwe verf, podiumtegels, aangepaste sanitaire voorzieningen en vernieuwde airconditioning in zaal en foyer. Tijdens dat festival draaiden er dagelijks gerestaureerde en historisch belangrijke titels onder de noemer FESPACO Classics. De programmering van juni en juli 2026 vermeldde daarnaast elke dag drie avondvoorstellingen, met onder meer Burkinabè komedies en documentaires.

Camera, geluid en montage in de klas

Vóór een film een zaal bereikt, schrijven, draaien en monteren makers in Ouagadougou. Regisseur Gaston Kaboré richtte in 2003 Institut Imagine op. De instelling geeft korte beroepsopleidingen in scenario, productie, regie, camera, geluid, montage en acteren, naast masterclasses, projectbegeleiding en vertoningen. Het instituut organiseerde 147 opleidingen voor 2.453 deelnemers uit 26 landen in Afrika en de Indische Oceaan.

Bij de publieke filmschool ISIS-SE werken studenten ook met gevestigde makers. Regisseur Apolline Traoré begeleidde er studenten tijdens een bijeenkomst van de filmschool. Tijdens FESPACO 2025 kwamen er studenten uit zeventien Afrikaanse landen samen voor masterclasses, technische ateliers en conferenties.

Kleinere werkplaatsen vullen dat onderwijs aan. Productiehuis Jiguiya Production startte in mei 2025 de derde lichting van Ouaga Tout Court: tien beginnende filmmakers kregen een jaar lang schrijfateliers, technische masterclasses en lessen in découpage, pitchen en netwerken. Ouaga Stories bouwt voort op Ouaga Film Lab, dat sinds 2016 bijna honderd projecten begeleidde. Ongeveer twintig daarvan groeiden uit tot lange fictiefilms of documentaires die daarna bioscoop of televisie bereikten.

Katanga, la danse des scorpions draait in openlucht op het Puma-Rouge-terrein in Tanghin.

Schermen in Tanghin en Tampouy

Ook buiten de tweejaarlijkse festivalperiode verschijnen films buiten de vaste zalen. Van 30 oktober tot 6 december 2025 organiseerde het Europees Filmfestival gratis openluchtvertoningen in Tanghin, Ouidi, Tampouy, Sondogo en Dassasgho. Op het Puma-Rouge-terrein in Tanghin stond bij de opening Katanga, la danse des scorpions op het programma; later volgden daar en in andere wijken nieuwe vertoningen. Tijdens FESPACO 2025 programmeerde de organisatie eveneens openluchtfilms in onder meer Saaba, Kossodo, Bassinko, Pazani en Tampouy.

Praktisch: het Centre culturel du Faso in Ouaga 2000 publiceert een wekelijkse speellijst; reguliere kaartjes kosten 3.000 CFA en kinderkaartjes 1.500 CFA. Ciné Burkina maakt kortlopende programma’s via sociale media bekend, doorgaans met drie avondvoorstellingen. Tijdens FESPACO verdeelt de organisatie films over meerdere locaties; het officiële zaalschema van de betreffende editie geeft dan de actuele tijden.

Bij Ciné Neerwaya tekenen de ronde bouwvormen zich af rond de FESPACO-schilderingen. Daarachter staat de zaal die Frank-Alain Kaboré in 1986 bouwde: een groot scherm, vernieuwde techniek en achthonderd klapstoelen.